EXPLORING EARTHLY SOUNDS FOR NINE CANDLES 2.0

In Exploring Earthly Sounds for Nine Candles 2.0 van Ronald van der Meijs worden negen langzaam brandende kaarsen de motor van een voortdurend veranderende geluidscompositie. Terwijl het kaarsvet verdwijnt, verschuiven de klanken van negen orgelpijpen en wordt tijd zelf componist. Het werk maakt een onzichtbaar proces hoorbaar en plaatst de bezoeker in een aandachtige, bijna contemplatieve luisterervaring.

Daarmee stelt het werk een fundamentele vraag over bewustzijn: waar ontstaat onze ervaring van de werkelijkheid? De kaars, het mechaniek, de lucht en de luisteraar vormen samen een tijdelijk systeem waarin materie, tijd en waarneming elkaar raken. In het luisteren wordt de bezoeker zich niet alleen bewust van de voortdurende verandering om zich heen, maar ook van het eigen vermogen om die verandering als betekenisvolle ervaring waar te nemen.

LUX VOLUTA

In Lux Voluta van Marco Broeders draait een cilindrische Fresnel-lens langzaam rond, waardoor licht voortdurend wordt gebroken, vervormd en getransformeerd tot een veranderend ruimtelijk beeld. De steeds verschuivende lichtpatronen creëren een bijna hallucinerende ervaring, waarin de ruimte lijkt te bewegen en de grens tussen wat je ziet en wat je denkt te zien vervaagt.

Door onze vertrouwde manier van kijken tijdelijk te ontregelen, brengt Broeders ons dicht bij de directe ervaring van bewustzijn. We worden ons bewust van het feit dat we waarnemen, juist op het moment dat onze zintuigen ons geen houvast meer bieden. Lux Voluta nodigt zo uit om niet alleen naar het licht te kijken, maar ook naar degene die kijkt.

SHRINK 01995

In SHRINK 01995 laat Lawrence Malstaf een menselijk lichaam langzaam vacuüm verpakken tussen twee transparante kunststoflagen. De hangende figuur beweegt langzaam van een bijna embryonale houding naar een positie die aan een kruisiging doet denken, terwijl de druk het lichaam steeds verder omsluit.

De confrontatie met dit kwetsbare, bewegende lichaam maakt ons sterk bewust van ons eigen lichaam en onze aanwezigheid. We voelen bijna mee met de persoon in de installatie en worden ons daardoor bewust van onze eigen ademhaling, grenzen en lichamelijkheid. SHRINK 01995 brengt ons zo dicht bij een directe, lichamelijke ervaring van bewustzijn: het besef dat we niet alleen kijken, maar zelf ook een lichaam zijn dat voelt en waarneemt.

TANE

In Tane van het kunstenaarscollectief WERC ontstaat een zelforganiserend ecosysteem uit honderden kleine lichtwezens die reageren op hun omgeving én op elkaar. Overdag laden de Tane’s zich op met zonne-energie, terwijl ze ’s avonds tot leven komen in steeds veranderende lichtpatronen. Zonder centrale aansturing beïnvloeden ze elkaar en ontstaat een complex geheel dat voortdurend verandert.

Hoewel het systeem volledig artificieel is, is het geïnspireerd op de manier waarop natuurlijke ecosystemen functioneren: individuele entiteiten staan nooit los van elkaar, maar vormen samen een groter geheel. Tane nodigt ons uit om met andere ogen naar onze natuurlijke omgeving te kijken en ons bewust te worden van de onderlinge verbondenheid die daarin schuilgaat. Tegelijkertijd roept het de vraag op waarom we zo gemakkelijk leven en bewustzijn herkennen in iets dat zelf niet leeft.

PSITHURISM FOR THE PLEIADES

In Psithurism for the Pleiades onderzoekt Adriana Knouf of een werkelijkheid die we volledig proberen te meten en verklaren wel recht doet aan alles wat we ervaren. Vanuit haar achtergrond als wetenschapper en haar fascinatie voor astronomie, natuur en spirituele ervaringen zoekt ze naar andere manieren om bewustzijn en onze plek in de wereld te begrijpen. De Pleiaden — een sterrencluster waar mensen al duizenden jaren verhalen en betekenissen aan verbinden — vormen daarbij het vertrekpunt.

De installatie brengt zeven verschillende ‘werelden’ samen, van aarde en water tot lucht, elektromagnetische velden en de kosmos, en verzamelt sporen van activiteit uit deze omgevingen. Door zich open te stellen voor wat zich buiten het menselijke perspectief bevindt, nodigt Knouf ons uit om te luisteren naar de wereld om ons heen en ons af te vragen welke vormen van kennis, ervaring en bewustzijn we misschien over het hoofd zien.

ONIRICA ()

In Onirica () van fuse* staat een van de meest mysterieuze ervaringen van ons bewustzijn centraal: de droom. Uit duizenden vastgelegde dromen uit droomdatabases ontstaat een voortdurend veranderende stroom van door AI gegenereerde beelden, waarin menselijke herinneringen, emoties en verbeeldingen een nieuwe, machinale vorm krijgen.

Het werk brengt een wereld in beeld die zich normaal gesproken aan onze bewuste waarneming onttrekt. Door onze dromen te laten vertalen door een machine, stelt fuse* bovendien de vraag wat er gebeurt wanneer een technologie probeert vorm te geven aan een ervaring die zo persoonlijk en moeilijk te doorgronden is als het menselijk bewustzijn.

CHORUS

In deze openluchtkapel Chorus vertaalt Zalán Szakács de visioenen en muziek van Hildegard van Bingen naar een hedendaagse, immersieve ervaring. Zes houten panelen vormen een ruimte tussen kapel en ruïne, waarin licht en polyfone koorzang de bezoeker omringen en uitnodigen om te vertragen, te luisteren en zich open te stellen voor een andere staat van bewustzijn.

Hildegard van Bingen beschreef haar visioenen als ervaringen die haar bewustzijn overstegen. Szakács onderzoekt hoe ook architectuur, licht en geluid onze staat van bewustzijn kunnen beïnvloeden. De installatie wordt zo niet alleen een plek om naar te kijken en luisteren, maar een ruimte waarin de bezoeker zelf kan ervaren hoe veranderlijk en ontvankelijk bewustzijn is.

SONOTOPE

In Sonotope van Wes Broersen worden laserlicht en ruimtelijk geluid samengebracht in een overweldigend landschap van voortdurend veranderende patronen. Lichtbundels bewegen door de ruimte en over het publiek, terwijl het geluid zich om de bezoeker heen ontvouwt. Geïnspireerd door de langzaam verschuivende patronen van de natuur onderzoekt Broersen hoe onze beleving van ruimte en tijd voortdurend in beweging is.

Door de bezoeker letterlijk onder te dompelen in licht en geluid, doorbreekt Sonotope onze alledaagse manier van waarnemen. De grote, torenhoge installatie maakt ons tegelijkertijd klein en onderdeel van een groter geheel. Zo ontstaat ruimte om niet alleen de omgeving anders te ervaren, maar ook stil te staan bij de eigen aanwezigheid en het bewustzijn waarmee we die ervaring beleven.

IN STILLNESS, FLUID

In Stillness, Fluid van Jeanine Verloop hangen 44 lange glasdraden die voortdurend in beweging zijn. Ze buigen, zwiepen en oscilleren ieder op hun eigen ritme, waardoor een steeds veranderend landschap ontstaat dat balanceert tussen orde en chaos. Het glas lijkt daarbij voor even zijn vaste vorm los te laten en een vloeibare kwaliteit terug te krijgen.

Verloop nodigt ons uit om opnieuw te kijken naar een materiaal dat we zo goed denken te kennen. Glas kan hard en onverzettelijk zijn, maar ook zacht en buigzaam, en tegelijkertijd uiterst kwetsbaar. Door de onverwachte eigenschappen en het gedrag van het glas centraal te stellen, laat de installatie zien dat ook de niet-levende wereld om ons heen complexer en minder eenduidig is dan we vaak aannemen.

NEEDLE IN A HAYSTACK

In Needle in a Haystack van Varvara & Mar krijgt een robot één ogenschijnlijk onmogelijke opdracht: een verborgen naald vinden in een hooiberg. Terwijl de machine langzaam door het hooi beweegt, is het verleidelijk om er menselijke of dierlijke eigenschappen in te herkennen — als een dier dat onverstoorbaar door het gras graast. Wanneer de robot de naald vindt, kondigt hij zijn overwinning aan met het luiden van een schapenbel.

Juist onze neiging om de machine als een levend wezen te zien, maakt het werk zo intrigerend. Wat maakt dat we gedrag herkennen als intelligent, doelgericht of zelfs levend? Needle in a Haystack laat ons nadenken over de manier waarop we bewustzijn, intentie en leven toeschrijven aan de niet-menselijke wereld — en hoezeer onze eigen waarneming daarin een rol speelt.

Talenten:

BY-PRODUCT

In by-product brengt Charlotte Roschka het ontstaan van leven terug tot zijn kleinste beginpunt: één enkele cel die zich ontwikkelt tot een complex organisme. Een opbollende en weer inzakkende sculptuur verbeeldt dit proces van groei, verandering en afbraak. Licht en beweging brengen steeds nieuwe vormen tevoorschijn, die soms doen denken aan een lichaam, een dier of een ander levend wezen.

Wat we daarin herkennen, zegt echter ook iets over onszelf. Net zoals we in wolken moeiteloos een konijn of een olifant zien, zoekt ons bewustzijn voortdurend naar betekenis en bekende vormen. by-product brengt zo het ontstaan van leven en onze eigen manier van waarnemen samen: wat zien we werkelijk, en hoeveel daarvan wordt gevormd door de blik waarmee we kijken?

Charlotte Roschka is dit jaar geselecteerd voor het Schemerlicht talentenprogramma, in samenwerking met STRP Eindhoven. Het onderzoek en het werk dat daaruit ontstaat, is op Schemerlicht te zien.

THE QUALITY OF BEING FLUVIAL

In The quality of being fluvial neemt Carmen Molenaar ons mee onder de oppervlakte van het Nederlandse rivierenlandschap. Daar liggen de sporen van eeuwenlange beweging verborgen: rivieren die van loop veranderden, land dat werd afgezet of weggesleten en een landschap dat voortdurend opnieuw wordt gevormd. Door het werk te activeren, brengt de bezoeker deze verborgen geschiedenis letterlijk aan het licht.

Molenaar laat ons zo anders kijken naar de rivier en het landschap waarvan we deel uitmaken. De delta is geen vast gegeven, maar een levend en veranderlijk systeem dat wordt gevormd door water, bodem, klimaat én menselijk handelen. Het werk maakt ons bewust van processen die zich vaak buiten ons zicht en op een andere tijdschaal dan die van ons dagelijks leven voltrekken.

Carmen Molenaar is dit jaar geselecteerd voor het Schemerlicht talentenprogramma, in samenwerking met STRP Eindhoven. Het onderzoek en het werk dat daaruit ontstaat, is op Schemerlicht te zien.

DELAYING WATERFALL

In Delaying Waterfall vertraagt Ellis Holman een natuurfenomeen dat van nature voortdurend in beweging is: de waterval. Tegenover de eindeloze stroom van nieuws, beelden en informatie die ons bewustzijn dagelijks overspoelt, zoekt Holman naar een moment waarin de directe ervaring van de wereld weer ruimte krijgt.

De vertraagde waterval nodigt uit om even uit de informatiestroom te stappen en de omgeving niet te begrijpen, maar simpelweg te ervaren. Het werk onderzoekt wat er gebeurt wanneer we de behoefte aan controle loslaten en ons lichaam de wereld laten ervaren voordat ons hoofd er betekenis aan geeft.

Ellis Holman is dit jaar geselecteerd voor het Schemerlicht talentenprogramma, in samenwerking met STRP Eindhoven. Het onderzoek en het werk dat daaruit ontstaat, is op Schemerlicht te zien.

DAVE NUNES

Dave Nunes is een Nederlandse dj en producer. Afrikaanse, Caribische en Latijnse muziekinvloeden vormen de kern van zijn werk en die brengt hij samen met elektronische clubmuziek. Dave maakte producties voor onder anderen Skrillex, Ayra Starr, Odeal en Sevdaliza. Als dj speelt hij op clubs en festivals wereldwijd, van Lowlands in Nederland tot clubs in Azie.

Op Schemerlicht doet Dave iets anders. Zijn clubwerk draait om ritme, hier gaat het om wat daaromheen zit. Samen met Simon Mamahit maakt hij geluid waar je bij stil blijft staan in plaats van op beweegt.

SIMON MAMAHIT

Dit jaar wordt het narratief van de route geschreven en ingesproken door de Nijmeegse stadsdichter Simon Mamahit (1992). Hij heeft zijn wortels in de Oost-Nederlandse hiphop maar je kan hem ook kennen van verschillende literaire evenementen. Zo is Simon sinds 2012 betrokken bij spoken word-platform Mensen Zeggen Dingen en is hij jurylid bij het Nederlands Kampioenschap Poetry Slam. Sinds 2012 brengt hij onder de alias Disci muziek uit. Nachten Alleen (2023) is zijn laatste wapenfeit. Verder is hij dagvoorzitter en presentator op festivals en schrijft poëtische voice-overteksten voor filmmakers en bedrijven.