Kunstinstallaties wandelroute – Schemerlicht

Op de wandelroute door de botanische tuin vind je verschillende kunstinstallaties in de vorm van beeldende kunst- en geluidswerken. Download de plattegrond via de link hieronder. De teksten hieronder staan op volgorde van de wandelroute. De nummertjes op de plattegrond zijn niet op volgorde, dus je kunt de rangorde van deze pagina aan houden.

 

Download hier de plattegrond van de kunstroute:
Schemerlicht21-HandoutA4-211004

 

Narratief route, Puck van Dijk, Willem de Bruin, Riyan van den Born (1)
Geluidswerk uit luisterpalen

Wat beschouwen wij tegenwoordig nog als natuur? En hoe reageren we op de uitdroging van het landschap en de dreigende zeespiegel? Theatermaker en filosoof Puck van Dijk en woordkunstenaar Willem de Bruin creëerden een geluidskunstwerk over de taal van water. Inspiratie haalden ze onder andere uit het werk van sociaal milieukundige Riyan van den Born, die antropologisch onderzoek heeft verricht naar de invloed van water op onze beleving van de natuur. Daarnaast gingen Van Dijk en De Bruin in gesprek met Gordon Hempton, een akoestisch ecoloog die zich inzet voor de bedreigde geluiden van de stilte en ons leert daar beter naar te luisteren. Met zijn opnames van natuurgeluiden in feite ook een conservator is van bedreigde of inmiddels uitgestorven dieren en drooggevallen rivieren. Op een aantal plekken langs de route hoor je flarden van de door De Bruin ingesproken verhalen. Telkens doen ze je even stilstaan bij de levensloop van de rivier: zacht borrelend, als woeste stroom, in peilloze dieptes en tot slot rustig overvloeien in het grote geheel.

 

 

Maarten Vos (2)

Audio-installatie

Na het eerste verhaal uit de luisterpaal kom je uit bij de audio-installatie van Maarten Vos. De cellist, componist en producer  creëerde voor Schemerlicht een digitale diersoort in de vorm van een audio-installatie. Tijdens een wandeling door de Hortus raakte hij gefascineerd door de bloedcicade. Dit insect dankt zijn naam aan zijn zwarte schildkleur met daarop (meestal zes) opvallende bloedrode banden. Cicaden staan bekend om hun gezang, dat ze produceren met twee kleine trilplaatjes (tymbalen) achter het borststuk. Een sterke spier buigt deze naar binnen, waardoor een luide klik hoorbaar is die nog eens wordt versterkt door een met lucht gevulde holte in het achterlijf. Dit geluid laat vervolgens het trommelorgaan resoneren, wat de zo kenmerkende doordringende zang verklaart.

Voor dit werk manipuleerde Vos verschillende elektronische en akoestische klanken met behulp van de Cicada, een intrigerend apparaat met vleugels die de grenzen tussen aanraking en geluid overbruggen. Akoestisch gegenereerde trillingen worden daarbij omgezet in organische en dynamische geluiden, geïnspireerd op het insect. Physical Synthesis, het bedrijf achter Cicada, heeft specifiek voor de compositie van Vos een rood met zwarte vleugel gefabriceerd.

 

 

Heleen Blanken, When Water Falls (3)
Installatie met plastic

Beeldend kunstenaar en vj Heleen Blanken is gefascineerd door het spanningsveld tussen mens en natuur. Met haar werk roept zij vragen op over de manier waarop wij omgaan met de natuur. Het indrukwekkende ‘When Water Falls’ komt voort uit haar fascinatie voor water en onze verschillende representaties van de natuur. Deze reflecterende waterval maakt deel uit van een doorlopende serie ‘watervallen’ die Blanken in 2018 begon en inmiddels vele verschijningsvormen heeft aangenomen. Met deze installatie reflecteert zij op ons overdadige gebruik en misbruik van plastic. Door een kunstmatig materiaal als plastic te verwerken in een van nature geologische formatie, visualiseert ze onze kunstmatige aanwezigheid in de natuurlijke omgeving. Waar een natuurlijke waterval altijd stroomt, bruist en ongrijpbaar is, lijkt deze verstilde plastic waterval bevroren in de tijd. Boris Acket maakte de muzikale compositie die het werk begeleidt.

Het plastic wordt hergebruikt of opgeslagen en daarna omgevormd tot een nieuw werk.

 

 

Zeno van den Broek & Frank Collas, Under the Surface (8)
Audiovisuele installatie

‘Under the Surface’ is een audiovisueel werk over de relatie tussen het natuurlijke waterleven in rivier de Waal en de geluidsoverlast van scheepvaart. Ecoloog Frank Collas maakte driehonderd uur aan onderwateropnames van het leven in de Waal om de akoestische vervuiling van de rivier in kaart te brengen. Gebaseerd op die gegevens creëerde componist en beeldend kunstenaar Zeno van den Broek een spectrogram, ofwel een datavisualisatie die de geluidsactiviteit van het gebied uitdrukt. Het werk laat zien hoe het ritme van dag en nacht sterk wordt beïnvloed door de ronkende diesels van de scheepvaart. Ook wordt duidelijk hoeveel impact zo’n kunstmatig, door de mens en de economie ingegeven ritme heeft op het ritme van de natuur. Dankzij de trilplaat kan de bezoeker de geluiden zelf voelen, waardoor het effect nog eens wordt versterkt. Dankzij het abstracte karakter van het werk wordt veel overgelaten aan de verbeelding van de bezoeker.

 

LiGHT-Up Collective (11)
Interactieve installatie

Alles stroomt in deze interactieve installatie van kunstenaarscollectief Light Up Collective, dat bestaat uit kunstenaars Sem Schreuder en Jan Willem Campmans en programmeur Jaco Schilp. In samenwerking met wetenschappers vloeistofdynamica Joost Bakker en Monika Moscibrodzka van de Radboud Universiteit geven zij op onnavolgbare wijze vorm aan de drie verschijningsvormen van water: vloeibaar, vast en gasvormig. Ze laten je zien wat de stromingsleer inhoudt en hoe bijzonder het is dat water zich in drie vormen kan manifesteren. Gebaseerd op deze gegevens programmeert Light-up Collective een zo realistisch mogelijke, nieuwe vorm van water waar zij ter plekke uitdrukking aan geven met een spectaculaire videomapping-installatie op de rotswand. Daarnaast worden de hier ontstane beelden gekoppeld aan de geluidsopnames van Gordon Hempton, zodat je meeloopt met het klankenlandschap van de rivier.

 

 


In het hart van de botanische tuin loop je langs een meer (midden op de plattegrond) met een meters lang doek (5).  Op zondag 31 oktober is het doek vanwege de heftige wind en regen door midden gescheurd.

Einder
Boris Acket, Jameszoo en Elias Mazian
Audiovisuele installatie

Ecoloog Frank Collas van de Radboud Universiteit maakte maar liefst driehonderd uur aan onderwateropnamen van het leven in de Waal, de rivier die door Nijmegen stroomt. Deze geluidsfragmenten vormen de basis voor een nieuw audiovisuele installatie van muzikant en producer Jameszoo en zanger en componist Elias Mazian. Je aandacht wordt getrokken naar het water: erboven hangt een gigantisch doek dat oogt als verticaal wateroppervlak. De wind zet het doek in beweging terwijl het dynamische licht de kleuren in elkaar doet overvloeien, zodat er patronen ontstaan in de ‘golfslag’. Het ene moment lijkt het textiel nog een stilstaande sculptuur, totdat deze plotseling transformeert in een dynamische waterspiegel. Door de samenkomst van licht, geluid, wind en water worden meerdere natuurlijke elementen verenigd in dit wonderlijk stukje onderwaterwereld. Tegelijkertijd herinnert het wisselende ritme van het geluid overdag en ’s nachts de bezoeker aan de menselijke aanwezigheid die niet meer weg te denken is uit de natuur. Dit heeft als gevolg dat de biodiversiteit in rivieren hard achteruit gaat door de dominante aanwezigheid van menselijk en industrieel geluid.

Op zondag 31 oktober is het doek vanwege de heftige wind en regen door midden gescheurd.

 

 

Jonathan Ho & Joris Koene, Sex Shells (5)
Installatie met aquaria, slakken, textiel, sieraden, decoratiemateriaal

‘Sex Shells’ is een samenwerking tussen kunstenaar Jonathan Ho en ecoloog Joris Koene. Deze poëtische installatie is een ode aan de slak, een buikpotig weekdier dat meestal een bijrol speelt op de bodem van een meertje of een rivier. In dit aquarium speelt de slak een hoofdrol dankzij zijn manier van voortplanting: het dier is van nature hermafrodiet en dus een genderloze bedpartner. Ze kiezen pas net voor het paren voor de rol die ze gaan vervullen: willen ze als man sperma afgeven, of als vrouw sperma ontvangen? Ze kunnen dus niet gelijktijdig als mannetje en vrouwtje paren. Na de inseminatie kunnen slakken wel weer van rol veranderen als ze dat willen.

Met dit werk projecteert Jonathan Ho onze kunstmatige, seksuele aard en genderuitingen op de genderloze slakken. De dieren zijn gekleed in outfits, glitters en sieraden die verwijzen naar de queercultuur. Tegelijk laat hun uitbundige uiterlijk zien hoe overvloedig de natuur kan zijn, en dat de natuur vele vormen van seksualiteit voorkomen die elkaar niet uit hoeven te sluiten. Als mensen denken we nog vaak in binaire termen als mannelijk en vrouwelijk, ondanks moderne ontwikkelingen als hormoontherapie, kunstmatige inseminatie en de opkomst van genderfluïde uitingen in de huidige maatschappij. Voor Jonathan Ho is het aquarium een tempel gewijd aan genderloos leven. In de natuur is het een normaal gegeven; als mensen zouden we hier ook naar moeten streven.

 

 

Lumus Instruments, Rise (4)
Audiovisuele installatie

Lumus Instruments, de creatieve lichtstudio van Julius Oosting, Timo Lejeune en Tomothy Hendriks, werkte voor deze audiovisuele installatie samen met sterrenkundige Leon Houben van de Radboud Universiteit. Zijn wetenschappelijke onderzoeksdata over overstromingen en getijden van de Waal vormen de basis voor deze audiovisuele installatie, die als commentaar dient op de stijging van de zeespiegel. Wie aan een rivier of zee woont, maakt de eindeloze beweging van het getij dagelijks mee. De stijging van de zeespiegel is een heel ander verhaal. Hoewel deze een bedreiging voor ons vormt, gaat het proces nog zo langzaam dat we de impact hiervan nog niet volledig kunnen bevatten.

De audiovisuele installatie ‘Rise’ is een poëtische interpretatie van onze gewaarwording over zulke complexe, natuurlijke processen. Licht, rook en water domineren in deze enorme constructie van zes meter hoog en twintig meter breed, die een omhoog stromende waterval verbeeldt. Van een afstandje kun je de omvang van de twintig zuilen nog lastig inschatten. Wie dichterbij komt, zal worden verrast door de monolitische, bijna dreigende sfeer die het werk uitstraalt.

 

 

Philip Akkerman & Jameszoo (7)
Audio, olieverf op doek


Langs het smalle paadje hoor je een compositie van imaginaire vogels, gemaakt door Jameszoo. Dit werk hoort bij de vogel schilderijen van Philip Akkerman in de kas. Begeleidend aan deze werken kun je in het kleine paarse boekje je inlezen.

De Nederlandse producer Jameszoo (Mitchel van Dinther) omschrijft zijn werk het liefst als ‘naïeve computer jazz’. In 2016 brak hij internationaal door met zijn debuutalbum Fool, een onnavolgbare mix van elektronische muziek, saxofoonsolo’s en hiphopbeats.

Voor Schemerlicht liet hij zich inspireren door de oeroude relatie tussen de mens en de vogel. Hij kwam erachter dat de menselijke oorschelp zelfs is afgesteld op vogels: eeuwenlang hebben we onze oren als kompas gebruikt om vogels te vinden. Want waar vogels zijn, daar is ook water en beschutting. Met behulp van oude synthesizers, test- en meetapparatuur en feedbackloops creëerde Jameszoo een compositie van het gezang van tien denkbeeldige vogelsoorten. Het stuk is doorlopend te horen op tien speakers.

Philip Akkerman, met wie Jameszoo al eerder samenwerkte, vertaalde de imaginaire vogels vervolgens naar het schildersdoek. Een opmerkelijke stap: al ruim dertig jaar  schildert en tekent deze kunstenaar hoofdzakelijk zelfportretten waarop hij is te zien met een serieuze, geconcentreerde blik. Voor Schemerlicht gaf hij zichzelf iets meer artistieke vrijheid, waarvan het resultaat is te zien aan het einde van de route.

 

 

Gordon Hempton & Boris Acket (6)
Audio-lichtinstallatie

Gelauwerd akoestisch ecoloog Gordon Hempton gelooft in de waarde van stilte, een plek zonder door mensen geproduceerd geluid. Hij reist al veertig jaar de hele wereld over op zoek naar natuurgeluiden in afgelegen gebieden, van de Kalahari-woestijn tot het regenwoud in Ecuador. In 2018 richtte Hempton de non-profitorganisatie Quiet Parks International op, die zich inzet voor de bescherming van stille plekken en natuurlijke stilte bereikbaar probeert te maken voor zoveel mogelijk mensen.
Op Schemerlicht vormt het werk van Hempton de begeleiding van deze reis langs de metaforische rivier. De geluidsopnames vertellen het levensverhaal van de Merced, de rivier die door de Amerikaanse Yosemite Valley stroomt. Je hoort hoe de rivier begint met opborrelend water bij de bron, daarna transformeert tot een majestueuze bergstroom met watervallen en tot slot rustiger vaarwater terechtkomt als meanderende rivier tussen landbouwgebieden. Onderweg leert hij je op een andere manier te luisteren: ervaar eens hoe het is om geluid te horen als een performance en hoe je je gehoor kunt gebruiken als muziekinstrument.
Aan het einde van de route kom je uit bij een audiovisuele kustlijn waar de natuurlijke geluidsopnames van Hempton gedurende twintig minuten overvloeien in een synthetisch klankenlandschap van Boris Acket. Zo geeft het werk commentaar op het verdwijnen van zuiver natuurlijk geluid en stilte, en roept het vragen op over hoe we in onze moderne tijd natuur moeten conserveren en bewaren.

 

Bas Koopmans (7)
Installatie

Ontwerper Bas Koopmans maakte een serie bewegende schilderijen als vensters op een idyllische waterwereld. Voor dit werk ontwikkelde hij een zelflerend algoritme dat nieuwe kunstwerken maakt op basis van vijfhonderd schilderijen van Claude Monet. Water speelt een hoofdrol in het oeuvre van deze Franse impressionist; zijn schilderijen van waterlelies zijn wereldwijd beroemd. Het algoritme plaatst de werken van Monet in een sequentie, waardoor een waterachtig organisme van digitale olieverf ontstaat.

(klik op afbeelding voor animatie)

 

 

Philip Akkerman & Jameszoo (7) 
Audio, olieverf op doek

De Nederlandse producer Jameszoo (Mitchel van Dinther) omschrijft zijn werk het liefst als ‘naïeve computer jazz’. In 2016 brak hij internationaal door met zijn debuutalbum Fool, een onnavolgbare mix van elektronische muziek, saxofoonsolo’s en hiphopbeats.

Voor Schemerlicht liet hij zich inspireren door de oeroude relatie tussen de mens en de vogel. Hij kwam erachter dat de menselijke oorschelp zelfs is afgesteld op vogels: eeuwenlang hebben we onze oren als kompas gebruikt om vogels te vinden. Want waar vogels zijn, daar is ook water en beschutting. Met behulp van oude synthesizers, test- en meetapparatuur en feedbackloops creëerde Jameszoo een compositie van het gezang van tien denkbeeldige vogelsoorten. Het stuk is doorlopend te horen op tien speakers.

Philip Akkerman, met wie Jameszoo al eerder samenwerkte, vertaalde de imaginaire vogels vervolgens naar het schildersdoek. Een opmerkelijke stap: al ruim dertig jaar  schildert en tekent deze kunstenaar hoofdzakelijk zelfportretten waarop hij is te zien met een serieuze, geconcentreerde blik. Voor Schemerlicht gaf hij zichzelf iets meer artistieke vrijheid, waarvan het resultaat is te zien aan het einde van de route.

 

 

Vincent Rang (7)
Video-installatie

Audiovisueel kunstenaar Vincent Rang laat zich graag overleveren aan traagheid, als reactie op de snelle wereld waarin we leven. Nauwkeurige observeert hij de natuurlijke wereld om ons heen. Bloeiende planten, massieve rotsformaties, windvlagen en waterstromen vangt en herschikt hij tot betoverende composities waarin je telkens iets nieuws kunt zien. Voor Schemerlicht filmde hij delen van de Botanische Tuin. Deze beelden uit de werkelijkheid heeft hij gebruikt om met speciale effecten iets surrealistisch te creëren: een poëtisch waterlandschap dat langzaam maar zeker vervreemdt. ‘Slow spectacles’ noemt hij deze vloeibare schilderijen: laat jezelf eindeloos meevoeren met de dromerige beelden, het ritme van de natuur en het verstrijken van de tijd.

Credits Wildernoord
Visuals by Vincent Rang
Music by The Chi Factory

 

 

Fotografie: Stef van Oosterhout.