In 2023 sluiten we het drieluik af in het Goffertpark met het laatste thema ‘Aarde Lagen’. Het thema Aarde Lagen benaderen we op twee manieren. Ten eerste
ecologisch, als de grond waarin alles leeft, waarin alles samenkomt en waarin alles terugkeert. Ten tweede als de plek waar je je wortelt, waar je roots liggen en waar je die kan verliezen. Een nieuwe selectie kunstenaars, wetenschappers en componisten nemen je mee op reis.
Curator: Boris Acket
Theatermaker Puck van Dijk schreef samen met Ricardo McDougal (Rico van rapgroep Opgezwolle) zeven teksten die de kunstwerken van Schemerlicht aan elkaar verbinden. Op de route door het Goffertpark klinken vanuit de bodem vreemde stemmen die normaal gesproken ongehoord blijven. In Bodemstemmen laten de regenworm, het korstmos en andere ondergrondse wezens van zich horen en vertellen hoe het is om een vol leven te leiden zonder licht.
Credits:
concept, regie, tekst: Puck van Dijk
tekst en stem: Ricardo McDougal
Sound design: ESHU
“We zijn los én onlosmakelijk verbonden met elkaar door liefde door genen en door dna. Twee organismen, vormen samen een. Als een kind van een paar, en als ik kijk naar m’n zoon dan zie ik mijzelf staan, zijn lach is mijn lach zijn ongeduld is van zijn ma, wij zijn verbonden in een perfecte symbiose, zo is de alg en de schimmel. Een perfecte symbiose. Twee organismen zijn samen een. Ik ben een deken op een rotswand een kleed op de boombast, een weefsel van schimmel en alg. Wij leven niet in verdeeldheid en haat, geen kwaad maar samen in evenwicht met elkaar. Ja.
Wauw, wie is daar? Het is..
korstmos.”
De audiovisuele installatie Singing Soil van de makers kling klang klong neemt je mee naar de fascinerende wereld onder de grond, naar de mysterieuze geluiden van het bodemleven. Het werk vergroot de klanken van de ‘stille’ stemmen uit de aarde, waarna de geluiden resoneren via onze zintuigen. Deze verkenningstocht geeft een andere blik op de relatie tussen mens en natuur en zet de heersende opvatting over zogenaamde tegenstellingen tussen mens en natuur op losse schroeven.
Het werk toont de mens niet als bevoorrecht wezen, maar als integraal onderdeel van de wereld, waarbij we onze cognitieve vaardigheden kunnen inzetten om wederzijdse groei en relaties te bevorderen. Singing Soil ziet de mens als bron van intelligente ‘meststoffen’ die onderlinge verbindingen tussen verschillende levensvormen kan bevorderen en tegelijkertijd zijn eigen bestaan in stand houdt – zonder het leven om ons heen in gevaar te brengen. Nu de aarde ons steeds vaker waarschuwt over het naderende onheil, moeten we de aandacht verleggen naar de positieve bijdragen die de mens met al zijn vaardigheden en kennis kan leveren aan het behoud van de planeet. De installatie is geïnspireerd op het visionaire werk van het regeneratieve boerenbedrijf Bodemzicht in Nijmegen, waar al het geluidsmateriaal is opgenomen.
De zeespiegel stijgt, woestijnen breiden zich uit en diersoorten verdwijnen – dit zijn de gebruikelijke berichten die we horen over de opwarming van onze planeet. Maar met ons menselijk gedrag veroordelen we ook tweederde van onze boomsoorten tot een zekere ondergang. Dit prachtige werk Decisions, dat een betoverend rood lichtspel creëert in een deel van dit park, fungeert als een waarschuwing. Vaak geven boomverwijderaars met een eenvoudige rode lijn aan dat een boom moet worden omgehakt. Met deze immateriële lichtcirkels willen Sven Sauer en Clara Sauer ons eraan herinneren dat we de bomen al omhakken, zonder ooit een bijl in de hand te nemen. Stel je eens een wereld voor waarin slechts eenderde van de bomen overblijft van wat je nu om je heen ziet.
Met TRANSIENTS verkent audiovisueel kunstenaar Boris Acket de vergankelijkheid van de mens en onze rol in het ecosysteem. Het is een doorlopend project dat begon in 2013, toen hij een gekapte kastanjeboom een tweede leven wilde schenken in de vorm van een tentoonstelling en veiling. Acht jaar later kreeg het een vervolg op het Holland Festival. Voor de scenografie,een reïnterpretatie van Riuchy Sakamoto’s vroege werk, gebruikte Acket de overblijfselen van een dode eik als 25 meter lang ‘skelet’ dat boven het podium leek te zweven.
Voor het derde deel van TRANSIENTS duikt Acket ondergronds. Samen met archeoloog Ivo van Wijk heeft hij boomwortels opgegraven via archeologische richtlijnen, waarna ze nu bij Schemerlicht worden getoond als bodemschatten die de intelligentie van een boom en het verstrijken van de tijd zichtbaar maken. Na afloop van Schemerlicht krijgen de boomwortels een plek ergens op de bodem van Nijmegen, als schuilplek voor kleine dieren en jonge planten.
Tijdens Schemerlicht werd TRANSIENTS getoond in samenhang met Arbor van Vincent Rang. Het werk van Rang bestaat uit een digitale boomwortel die elke dag langzaam groeit op een scherm, terwijl de fysieke wortel al lang volgroeid is en zelfs niet meer leeft. Na het festival zullen de digitale wortels van Rang in steen worden gegraveerd en geplaatst in de Hortus, terwijl de fysieke wortel langzaam maar zeker opgaat in de aarde en daar nieuw leven zal voeden.
Arbor, wat boom betekent in het Latijn, geeft een nieuwe blik op het begrip ‘tijd’ door het genereren van bomen, planten en wortelsystemen. Met deze groeistructuren wil audiovisueel kunstenaar Vincent Rang ons het begrip ‘tijd’ op grotere schaal laten ervaren en zo een hernieuwd gevoel van verbondenheid met ons collectieve verleden en onze verre toekomst opwekken.
Voor deze specifieke installatie, die de kunstenaar speciaal voor Schemerlicht heeft ontwikkeld, gebruikt hij de software om verschillende groeivormen van wortels te onderzoeken die voortdurend evolueren.
Deze audiovisuele installatie bestaat uit een beeldscherm waarop een uniek wortelsysteem is te zien dat in een cyclus groeit en zich vernieuwt, onder begeleiding van een soundscape gemaakt door Boris Acket. Het werk nodigt je uit om te reflecteren op de steeds evoluerende wortels en de tijd die deze structuur nodig heeft om te groeien.
De software is ontwikkeld door NAP Labs.
Arbor is tot stand gekomen met ondersteuning van het Stimuleringsfonds Creatieve Industrie, het Amsterdams Fonds voor de Kunst en Schemerlicht.
Voor de audiovisuele compositie For Your Eyes Only maakt Frouke Ten Velden gebruik van licht als middel om de trillingen in het binnenste van de aardbol te visualiseren – zonder dit soort beeldende vertalingen zou de mens geen kennis hebben over de kern van onze planeet. Tijdens gesprekken met wetenschappers realiseerde Ten Velden zich dat deze visualisaties nooit helemaal accuraat zijn. Niet alleen registreren onze ogen bepaalde kleuren beter dan andere kleuren, ook is de manier waarop we kleur ervaren voor ieder mens anders. Daarnaast is licht een medium dat in tegenstelling tot andere media – zoals tekst, video of spraak – geen ander medium in zich draagt. Door te kijken naar een visualisatie van iets zonder een vooraf afgesproken betekenis, zoals bij For Your Eyes Only het geval is, wordt je aanwezigheid als toeschouwer belangrijk. De interpretatie van het werk, de manier waarop je het leest, wordt het werk zelf.
Programming: Studio Vodka
Sound Design: Nicholas Thayer
Het stuk The Undetermined Series is het concept en de creatieve programmering van Timo Lejeune met een gelaagde scenografie en audio-compositie van Boris Acket. Het werk kan worden beschouwd als een poëtische vertaling van onze gelaagde existentie, waarbij elk deeltje het volgende beïnvloedt, elke aarde laag de volgende beïnvloedt, wat resulteert in een oneindige reeks gebeurtenissen die nooit volledig voorspelbaar zijn.
The Undetermined Series gebruikt verschillende media om deze complexiteit over te brengen. Digitale schermen tonen spookachtige vormen en bieden inzicht in de mechanismen die hen aansturen. Flatbed geprinte vellen leggen momenten vast, gesynthetiseerd tot een tastbare vorm die in de tijd is bevroren.
Door middel van siliciumberekeningen nodigt The Undetermined Series ons uit om het universum te beschouwen als een computationele entiteit. Uit ogenschijnlijk eenvoudige formules ontstaan patronen die gelijkenis vertonen met de natuur op zowel micro- als macroschaal, zoals wolkenformaties, sterrenstelsels en biologische kenmerken.
Printing the Underground is een lopend onderzoeksproject over mycorrhiza, het samenwerkingsverband tussen schimmels en plantenwortels. Al meer dan vierhonderd miljoen jaar vormen ze een ondergrondse relatie waarbij schimmels koolstofdioxide uit planten opslaan. Dit zorgt ervoor dat ruim een derde van alle koolstofdioxide in de bodem wordt opgeslagen. Het project sluit aan bij de kunstaar Marco Barotti’s kunstpraktijk waarin hij met datagestuurde kinetische geluidssculpturen de aandacht vestigt op urgente problemen rondom het milieu en de maatschappij.
Op Schemerlicht gaf de kunstenaar een voorproefje van Printing the Underground. Hij presenteerde ter plekke 3D-geprinte keramische geluidssculpturen die eruitzien als akoestische hoorns, waarvan de textuur is afgeleid van de mycorrhiza. Ook toonde Barotti genetische sequenties die zijn verbonden aan de mycorrhiza en vertaalde ze naar geluidscomposities.
Met de installatie Crunch of Earth onderzoekt maker masharu hoe mensen opnieuw een verbinding kunnen maken met de aarde door middel van geofagie, oftewel het vrijwillig eten van grond. Deze eeuwenoude medicinale en spirituele traditie komt voor in verschillende culturen, maar is in het Westen vrijwel volledig in onbruik geraakt en wordt vaak beschouwd als een psychische aandoening. Ondanks dit stigmatiserende beeld zijn er nog steeds mensen die aarde eten.
Voor het Museum of Edible Earth verzamelt masharu bodemmonsters van over de hele wereld. “Crunch of Earth” nodigt je uit om je opvattingen over voedsel en culturele tradities (tijdelijk) los te laten. In deze installatie zijn geluiden te horen van mensen die kauwen op verschillende soorten aardemonsters, en als je dat wilt, kun je zelf enkele proeven.
De installatie verwijst ook naar ASMR (Autonomous Sensory Meridian Response), waarbij specifieke beelden en geluiden positieve emoties en een tintelend gevoel op de huid kunnen opwekken. Op sociale media zijn talloze video’s te vinden van mensen die kauwen op krijt en klei.
De installatie Ninety door kunstenaar Nils Völker bestaat hoofdzakelijk uit plastic vuilniszakken die op de vloer zijn gerangschikt in een roosterpatroon. Met behulp van door software aangestuurde ventilatoren worden de zakken opgeblazen, gevolgd door een langzame leegloop, wat resulteert in golfachtige bewegingen. Ondanks dat elke zak op zijn eigen positie blijft, creëert het ritmische proces van opblazen en leeglopen een betoverende choreografie. Vormen komen tijdelijk tevoorschijn om vervolgens weer rustig op te gaan in het rooster, waarbij de installatie een spel speelt met zijn eigen grenzen.
De installatie FanFanFan door kunstenaar Philip Vermeulen is een reeks hypersculpturen waarvan de driedimensionale vormen met zulke hoge snelheid draaien dat de fysieke eigenschappen van het materiaal lijken te vervormen. Deze bewegende elementen zijn areostructuren, ofwel componenten van een vliegtuig, die dankzij hun extreem lichtgewicht koolstofvezels heel snel kunnen accelereren.
Speciaal voor Schemerlicht maakte Vermeulen een nieuwe compositie waarbij wit licht op de ronddraaiende bollen wordt geprojecteerd. Deze lichtstralen worden ‘verbrijzeld’ door de sculpturen en vallen daarna uiteen in kleur: wit licht bestaat uit het hele kleurenspectrum. Vervolgens worden verschillende fenomenen zichtbaar, waaronder het ‘wagenwieleffect’ waarbij wielen achteruit lijken te draaien terwijl de auto zelf vooruitgaat. Daarnaast lijkt het immateriële karakter van het licht als een gasachtige gloed over de bollen heen te strijken, alsof ze een atmosfeer hebben.
Vrijdag 9 oktober openen de poorten van Schemerlicht met het thema: Bewust Seiners. Kunstenaars, wetenschappers, schrijvers en componisten nemen je mee op reis door je eigen bewustzijn. De openingsavond biedt een programma waar iedereen welkom is om bij aan te sluiten en de organisatie te ontmoeten. Je toegangskaartje van vrijdag 9 oktober met het tijdslot
Supernatural Experiences, een gesprekmet cultuurwetenschapper Sándor Chardonnens en kunstenaar Zalán Szakács. [NL] Heb je ooit iets meegemaakt wat je niet kon verklaren? Een droom die je iets laat zien voordat het gebeurde, of een onheilspellend toeval? Door culturen en de geschiedenis heen werden mystici, zieners en visionairs gezien als mensen met toegang tot andere werelden
