In 2022 verplaatst de immersieve wandelervaring naar het Goffertpark in Nijmegen met het tweede thema: ‘Lucht Ruim’. Een nieuwe samenstelling makers en wetenschappers presenteren de resultaten van hun eigen onderzoek en samenwerking. Tien audiovisuele werken die verbeelding geven aan onderwerpen die in de lucht hangen zoals luchtvervuiling, stikstofcrisis en klimaatverandering. Ruim 9000 bezoekers bezoeken het festival.
Curator: Boris Acket
Zijn er nog plekken op aarde zonder door mensen veroorzaakt geluid? Net zoals de mens verantwoordelijk is voor toenemende luchtvervuiling, zijn wij de oorzaak van wereldwijde geluidsvervuiling. Vaak vormen de grootste luchtvervuilers ook de belangrijkste bron van indringend auditief afval. Denk bijvoorbeeld aan vliegtuigen, die zelfs op afgelegen en onherbergzame plekken, waar geen mens komt, voor geluidsvervuiling zorgen door er overheen te vliegen. Heen en terug. Heen en terug.
Remco Hazewinkel (EVERSINES) maakte deze audio-installatie bestaande uit geluidsfragmenten die storend, vervuilend en indringend zijn, in een ritmisch wisselende collage die een ononderbroken stroom vormt. Op basis van de expertise van Jan de Laat, over hinderlijke geluidsbronnen in de omgeving van Nijmegen, confronteert Hazewinkel de luisteraar met het continue menselijk kabaal, in de hoop je aan het denken te zetten over de onschatbare waarde van stilte.
Vogels, wolken, zee en beton. Met dit alledaags Haags decor smeedden Mark Prendergast en Joeri Woudstra het werk THESE CARS DO NOT EXIST, een bezwerende trip die je anders naar de wereld laat kijken en luisteren. Door herhaling en digitale manipulatie creëerden ze een uniek universum, vol uitvergrotingen van eigenaardigheden. Voor Schemerlicht maakte het duo een beeldcollage die geïnspireerd is op dit werk, met een sterkere focus op lucht. Ook maakte Woudstra een locatiespecifiek audiowerk voor deze installatie. Dit audiovisuele werk daagt je uit om door een andere lens naar je omgeving te kijken, en specifiek de blik omhoog te richten. Joeri Woudstra is internationaal bekend onder zijn alias Torus, vanwege zijn clubmuziek, sound design en ambient projecten. Hij ziet dansmuziek als instrument om de politiek en esthetiek van popcultuur te bevragen. Mark Prendergast heeft als kunstenaar en filmmaker een experimentele benadering van bewegend beeld. Zijn films zijn associatief en leggen narratieve verbanden tussen momenten die apart van elkaar zijn vastgelegd.
ATMOSPHERES is een ruimtelijke muzikale compositie die het proces van klimaatverandering symboliseert in een zintuiglijke ervaring. Paul Lubbers en Rein de Sauvage maken de opwarming van de aarde niet zichtbaar, maar hoorbaar. Daarvoor gebruiken zij field recordings van uitstootbronnen als de olie- en afvalindustrie, die zich vaak ver weg van ons dagelijks leven bevinden. Ze brengen geluiden van deze afgelegen plekken naar het Goffertpark, en creëren hier een sonische atmosfeer die het mogelijk maakt om een onzichtbaar proces te ervaren in geluid. De compositie is gegrond in het wetenschappelijk onderzoek van Bram Maasakkers naar broeikasgassen.
ADEM is een luisterwerk over verbintenis, dat als een rode draad door het festival in het Goffertpark liep en alle installaties verbind in een overkoepelend verhaal. De stem van woordkunstenaar Roziena Salihu leidt je door het schemerlicht langs jullie gedeelde geschiedenis. Wat trekt jullie in elkaar aan, wanneer begint jullie verbintenis te rafelen en wat blijft er over als er enkel nog stilte is tussen jullie? Je ervaart dit werk door zeven luisterpalen die verdeeld zijn over de festivalroute. Roziena Salihu vertrekt als multidisciplinaire maker altijd vanuit het woord, zowel geschreven als gesproken. Ze maakte eerder al korte documentaires en programma’s, en schreef verhalen, fictie en gedichten.
Sound Design door Sebastiaan Smink.
Installatie door theatermaker Puck van Dijk.
De installatie BLIND SPOTS richt zich op het leven om ons heen dat we soms vergeten omdat het minder zichtbaar is – zoals vleermuizen, die communiceren op een frequentie buiten het geluidsspectrum dat we kunnen horen. Opnames van de aanwezige vleermuizen in het Goffertpark werden vertaald in een licht- en geluidscompositie, op een manier die niet alleen voor ons zichtbaar is, maar ook insecten aantrekt die door vleermuizen worden gegeten. De aanwezigheid van deze vleermuizen wordt weer opgepikt door de installatie die daarop reageert en zo een vorm van communicatie met het ongeziene creëert. De installatie is een samenwerking tussen interdisciplinaire kunstenaars Mark Ijzerman en Sébastien Robert, met als wetenschappelijk fundament de kennis van Ton Verhoeven, stadsecoloog van Gemeente Nijmegen.
Je kan het je vanaf de grond gezien nauwelijks voorstellen: de wieken van moderne windmolens zijn gemiddeld 65 meter lang. Dat is een verbluffende afstand. ROTORBLAD laat je ervaren wat er hoog boven onze hoofden gebeurt, door deze enorme schaal terug te brengen tot een menselijk perspectief. Deze installatie van Boris Acket is een visualisatie van een windturbine in werking. In een cirkel geplaatste lichtbronnen draaien rond en verbeelden zo de gemiddelde snelheden van windmolens. Het werk kwam tot stand op basis van de expertise van Jan de Laat, die onderzoek doet naar laagfrequente geluidsvervuiling en de invloed daarvan op de mens. In de installatie worden zijn geluidsopnames gepresenteerd in een ritmische en meditatieve audiovisuele compositie. Tegelijkertijd vormt het kunstwerk een poëtische verbeelding van menselijke onkunde, waarin Acket aan de kaak stelt dat oplossingen voor problemen vaak tot onvoorziene nieuwe knelpunten leiden. Zo zorgen windmolens voor schone energie, maar ook voor hogere vogelsterfte doordat vogels tegen de wieken vliegen.
VIRTUAL AIR EXPERIENCE is een experiment met verschillende geluiden van wind, die Mary Lake zelf heeft opgenomen op oorhoogte en als virtueel verhaal presenteert door koptelefoons in het Goffertpark. De opnames zijn gemanipuleerd om de toehoorder in een trance te brengen, waarbij een interessant spel wordt gespeeld met volume, snelheid en panning – een techniek om klanken specifieke locaties toe te wijzen tussen je linker- en rechteroor, waardoor een auditief ruimtelijk panorama ontstaat in je hoofd. Je hoort en voelt iets dat je niet kan zien. Daarmee wil ze de luisteraar leren dankbaar te zijn voor het leven, door je het gevoel te geven dat je daadwerkelijk bestaat, in het hier en nu, als onderdeel van het oneindige universum.
In samenwerking met wetenschapper Bram Maasakkers maakt Kems Kriol in deze audiovisuele installatie het onzichtbare zichtbaar, door te laten zien en horen wat er zich buiten onze directe waarneming afspeelt. Met parabolische en geologische opname-apparatuur heeft hij stiltes vastgelegd, ondergronds en op verschillende hoogtes in zowel de omgeving Rijnmond (Rotterdam) als in het Goffertpark. Visueel verbeeldt dit werk het affakkelen van methaangas, zoals dat gebeurt in de petrochemische industrie rondom Rotterdam. In dit werk verweeft Kriol een groot verhaal, over wereldwijde vervuiling, met zijn persoonlijke verhaal: hij is zelf afkomstig uit de regio Rijnmond, en zijn vader is doof geworden door te werken in de petrochemische industrie. Daarmee bevraagt hij het spanningsveld tussen geluid en stilte: een overdaad aan geluid resulteert uiteindelijk in stilte, namelijk doofheid. Op de foto’s zijn bezoekers van Schemerlicht Festival in de installatie te zien.
Voor Schemerlicht maakte MAOTIK een werk dat wordt geprojecteerd op een boom in het Goffertpark. Als organisme voorziet deze boom vele dieren van zuurstof, terwijl hij zelf verstikt lijkt te worden door bedreigingen uit verschillende hoeken. MAOTIK werkte samen met Bram Maasakkers, die data leverde vanuit zijn onderzoek naar de uitstoot van methaangassen bij SRON. Door een werk over methaangassen te projecteren op een boom, komt de boom tot leven door hetzelfde licht dat hem dreigt te verstikken. Daarmee is deze installatie ook een reflectie op de vraag waarom we niet beter zorgen voor organismes die ons het leven schenken.
De installatie van Nikki Hock bestaat uit zelf gecreëerde lichtbronnen als stroboscopen, LEDs en lasers. Het oogt als een object uit een dystopische filmset, door draden die vrijuit door het werk krioelen. De sculptuur is ook een ruïne van menselijk leven die bestaat uit plastic en electronica, als een hedendaagse Griekse tempel. Samen met wetenschappers Hans Kroon en Nils van Rooijen, die werkelijk alles weten van planten, kweekte Hock een snelgroeiende plant, die ook door zou groeien als wij de atmosfeer van de aarde verder vervuilen dan waar we zelf in zouden kunnen leven. Zo is Issız de drager van een hoopvol en tegelijkertijd dystopisch narratief, en kunnen we het werk zien als een waarschuwing. De mens verwoest zichzelf, maar niet de wereld: die overleeft ons. We hebben onze ondergang aan onszelf te danken.
Het werk doet aan als een sculptuur uit een vervlogen tijdperk, dat ook vooruitwijst naar de toekomst door elementen uit de cyberpunk te gebruiken. Het vormt zo de ruggengraat van een verloren verleden, maar ook van een toekomst ver van ons vandaan.
Torus (Joeri Woudstra) maakte de muzikale compositie.
Het menselijk brein is een machtig instrument. Ons verstand is ook een onverbiddelijke tiran, dat in een continue stroom van gedachten alles probeert te begrijpen door de tunnelvisie van het intellect. Deze installatie van Pelle Schilling probeert de ratio te doorbreken, door de toeschouwer op zintuiglijke wijze onder te dompelen in het nu. Wat hoor je? Wat zie je? Wat voel je, diep van binnen? Zoemhout is een aerofoon muziekinstrument, wat betekent dat het een luchtstroom nodig heeft om een klank te creëren. Net als bij blaasinstrumenten ontstaat het geluid door trillende lucht, met het verschil dat zoemhout als instrument zelf door de lucht wordt bewogen om klanken te produceren. Dit instrument wordt al bespeeld sinds de oudheid en roept een rituele oerervaring op bij de luisteraar. Deze installatie speelt met mechanische beweging en akoestische geluidsbronnen, en zoekt zo de grens op van wat het menselijk oor kan waarnemen in een akoestisch landschap dat voortdurend van vorm verandert. Het gezoem van De Zwiepers had een magnetische werking die ver buiten het terrein reikte. Als een onzichtbare gids lokte het bezoekers vanuit alle richtingen, zijn hypnotiserende klanken echoënd over het veld van het Goffertpark.
AIRBORNE LANDSCAPES is een audiovisuele installatie die de dynamiek tussen luchtdeeltjes onderzoekt, die zich op verschillende hoogtes in de atmosfeer boven Nijmegen bevinden. De atmosfeer is een dynamisch ecosysteem, waarin elementen als lucht en temperatuur constant in beweging zijn. Ze veranderen van vorm, substantie en gedrag, door interactie met andere levensvormen zoals planten en door de mens gemaakte elementen.
Geïnspireerd door de expertise van wetenschappers Bram Maasakkers, Nils van Rooijen en Linda Carton creëert Gabey Tjon a Tham met deze ruimtelijke installatie een fysieke virtuele realiteit, in de vorm van een luchtstroom die zich zowel statisch als dynamisch gedraagt op een reeks aaneengeschakelde LED-schermen tussen de bomen in het Goffertpark. Het werk is een denkbeeldige luchtboring, te vergelijken met een grondboring die wordt uitgevoerd voor bodemonderzoek.
Adem in. Adem uit. Kun je je voorstellen dat we niet meer in staat zijn om te ademen op deze aarde? Zuurstoftekort en luchtvervuiling zijn een actuele en grote bedreiging, maar het gevaar is onzichtbaar: we kunnen niet zien wat de luchtkwaliteit is. De vervuiling van de lucht is een proces dat zich langzaam voltrekt, dat zich van de bovenste luchtlagen traag richting de aarde beweegt.
Adem in. Adem uit. Om je een voorstelling te kunnen maken van zuurstoftekort bedacht maker Elsemarijn Bruys VOLUME, een abstracte simulatie van ademen. Je wordt letterlijk verdrukt door de pulserende beweging van dit werk. De installatie oogt als een levend wezen, in de vorm van een volume in tijd en ruimte. Het is ook een object, dat feitelijk niets meer is dan een zak gevuld met dezelfde lucht die wij allemaal dagelijks inademen. Een object dat ons wijst op de kracht, de aanwezigheid en het volume van lucht.
De installatie is, in samenwerking met wetenschapper Linda Carton van het Smart Emission Project, ook een meetpunt, waarbij onderzocht wordt wat de luchtkwaliteit is op verschillende locaties. Dat maakt VOLUME tot een graadmeter van op dit moment het Goffertpark. Op de meetapparatuur kun je het fijnstofgehalte aflezen van deze plek. De Europese Unie stelt eisen aan de luchtkwaliteit in de lidstaten. Zo zijn er grenswaarden voor de maximaal toegestane concentraties van fijn stof ( PM10 (fijnstof)) en de fijnere fractie van fijn stof ( PM2,5 (fijnstof)) in de lucht.
Hoe maak je lucht en haar energie zichtbaar? Kun je een verhaal vertellen over lucht door alleen licht en wind te gebruiken? Wat is het verschil tussen de meetbare werkelijkheid en de papieren realiteit? Dat zijn vragen waar leerlingen van de Nijmeegse middelbare school voCampus kunstenaar Boris Acket het afgelopen halfjaar mee aan de slag gingen. Het resultaat van die gezamenlijke zoektocht wordt hier gepresenteerd op Schemerlicht. De installatie WAAIWERK is een kinetisch windwerk dat de luchtkwaliteit in kaart brengt. Het werk is een visueel wonder en tegelijkertijd een waarschuwing, waarin de lucht haar ware gezicht laat zien.
Wetenschappers Linda Carton en Nils van Rooijen werkten ook mee aan dit project. Carton heeft een achtergrond in klimaatactivisme en doet onderzoek naar luchtkwaliteit. Ze voorzag de leerlingen van inhoudelijke uitleg en van sensoren, waardoor de installatie met data geladen kon worden.
Dankzij de expertise van Nils van Rooijen werd het werk voorzien van een extra transformatieve laag, in de vorm van zaden die in de stof zijn ingenaaid en door de wind worden bevrijd om door het Goffertpark geblazen te worden. Dat betekent dat hoe meer de wind het werk laat dansen, hoe meer ademruimte er wordt gecreëerd.
Elke stad ter wereld is gastheer van biljoenen microben: organismes die te klein zijn om met het blote oog te zien, zoals bacteriën, eencellige algen en schimmels. Hoe het leven van deze biljoenen onzichtbare bewoners verweven is met onze menselijke werkelijkheid wordt zichtbaar in deze installatie, die zowel een laboratorium als een kunstwerk is. Into Thin Air vormt een stedelijk luchtarchief en zwevend microbieel ecosysteem. Into Thin Air, een mixed-media sculptuur dat een stedelijk luchtarchief en zwevend microbieel ecosysteem vormt. Het bestaat uit een indrukwekkend gordijn van duizenden petrischalen die een dwarsdoorsnede van luchtlagen voorstellen. Verborgen in de lagen staan schaaltjes met agar die onzichtbare deeltjes in de lucht opvangen en zo de microbiële voetafdruk van dit park presenteren. Het werk visualiseert het Goffertpark als een dynamisch eco systeem, waar naast menselijke bewoners en de gebouwde omgeving een diversiteit aan andere onzichtbare bewoners aanwe zig is. Dit werpt een nieuw licht op de relatie tussen ons lichaam en onze omgeving, waardoor we opnieuw kunnen nadenken over wat het betekent om mens te zijn.
Vrijdag 9 oktober openen de poorten van Schemerlicht met het thema: Bewust Seiners. Kunstenaars, wetenschappers, schrijvers en componisten nemen je mee op reis door je eigen bewustzijn. De openingsavond biedt een programma waar iedereen welkom is om bij aan te sluiten en de organisatie te ontmoeten. Je toegangskaartje van vrijdag 9 oktober met het tijdslot
Supernatural Experiences, een gesprekmet cultuurwetenschapper Sándor Chardonnens en kunstenaar Zalán Szakács. [NL] Heb je ooit iets meegemaakt wat je niet kon verklaren? Een droom die je iets laat zien voordat het gebeurde, of een onheilspellend toeval? Door culturen en de geschiedenis heen werden mystici, zieners en visionairs gezien als mensen met toegang tot andere werelden
